Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 79/2011/TT-BTC thay thế Thông tư 33/2010/TT-BTC ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty TNNN một thành viên Mua bán nợ Việt Nam (DATC). Đây là bước ngoặt hết sức quan trọng trong quá trình phát triển, chuyển đổi mô hình hoạt động trong xu thế hội nhập của DATC, tạo cơ chế và động lực mới cho Công ty phát triển.
Theo quy định, DATC là DNNN hạng đặc biệt, có vốn điều lệ 2.481 tỷ đồng, tăng 481 tỷ đồng so với số vốn điều lệ hiện hành (được hình thành từ nguồn vốn NSNN cấp). Với số vốn điều lệ 2.481 tỷ đồng (sẽ được tăng lên trong quá trình hoạt động để phù hợp với nhu cầu thực tế), cộng với nguồn vốn vay, vốn huy động và các nguồn vốn khác, Bộ Tài chính giao DATC mua các khoản nợ và tài sản tồn đọng của DN (bao gồm cả tài sản và quyền sử dụng đất được sử dụng để bảo đảm cho khoản nợ). Mặt khác, DATC có trách nhiệm sử dụng tối thiểu 70% tổng nguồn vốn đầu tư để mua các khoản nợ và tài sản đối với khách nợ là DNNN thực hiện sắp xếp, chuyển đổi sở hữu và lành mạnh hóa tình hình tài chính trong quá trình kinh doanh.
Một phần trong số 30% tổng nguồn vốn đầu tư còn lại, DATC sẽ dùng để xử lý các khoản nợ và tài sản đã loại trừ không tính vào giá trị DN khi thực hiện chuyển đổi sở hữu DNNN. Việc tiếp nhận các khoản nợ và tài sản loại trừ mặc dù thực hiện theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền nhưng phải đảm bảo có đầy đủ hồ sơ, hiện vật (đối với tài sản), nếu không bảo đảm điều kiện này, DATC được quyền từ chối tiếp nhận.
Ngoài ra, DATC được sử dụng một phần vốn của mình để xử lý các khoản nợ và tài sản đã mua như chi phí cho việc tổ chức đòi nợ trực tiếp hoặc thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ đòi nợ hoạt động hợp pháp. Trong quá trình đòi nợ, tùy từng trường hợp, DATC sẽ thực hiện cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ như khoanh nợ, giãn nợ cho phù hợp với khả năng trả nợ của khách nợ; điều chỉnh lãi suất cho phù hợp với khả năng trả nợ của khách nợ nhưng phải bảo đảm không được thấp hơn mức lãi suất cho vay tín dụng đầu tư của Nhà nước (nếu khách nợ là DNNN đang trong quá trình thực hiện sắp xếp, chuyển đổi sở hữu); không thấp hơn lãi suất cho vay tín dụng đầu tư của Nhà nước cộng 1%/năm đối với khách nợ còn lại.
Trong quá trình tái cơ cấu DN, DATC được quyền chuyển nợ, tài sản nợ thành vốn góp nhưng phải có kế hoạch thoái vốn để thu hồi vốn đầu tư sau khi chuyển nợ thành vốn góp trong thời hạn tối đa không quá 5 năm kể từ ngày mua nợ. Quá 5 năm mà chưa thực hiện thoái vốn, DATC phải báo cáo Bộ Tài chính nguyên nhân và biện pháp xử lý trong thời gian tiếp theo.
Cùng với đó, DATC còn được phép cung cấp dịch vụ tư vấn, môi giới cho tổ chức, cá nhân mua bán nợ và tài sản, thu hồi nợ, xử lý các khoản nợ, tài sản; mua bán, sáp nhập, tái cơ cấu DN; thực hiện hoạt động thẩm định giá, đấu giá; thực hiện các hoạt động đầu tư (kể cả đầu tư ra ngoài DN) nhưng phải bảo đảm hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Việc mua cổ phiếu, trái phiếu chuyển đổi đối với quyền mua được phân chia theo số lượng cổ phiếu DATC đang nắm giữ tại các công ty cổ phần cũng phải bảo đảm nguyên tắc hiệu quả và có kế hoạch thoái vốn để thu hồi vốn đầu tư.
Bên cạnh việc tăng vốn điều lệ, tăng thêm chức năng, quyền hạn trong việc mua bán nợ và tài sản tồn đọng của DN, Bộ Tài chính cũng trao cho Ban lãnh đạo DATC khá nhiều quyền hạn. Cụ thể, Hội đồng thành viên DATC ngoài việc tổ chức xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển; quyết định kế hoạch dài hạn, trung hạn và hàng năm; thành lập mới, tổ chức lại, giải thể, chuyển đổi sở hữu công ty con... còn được quyền quyết định dự án đầu tư, xây dựng có giá trị từ 50% vốn điều lệ trở xuống; quyết định phương án mua nợ có giá trị từ 50% vốn điều lệ trở xuống; quyết định mua, bán, cho thuê, thế chấp, cầm cố, thanh lý, nhượng bán tài sản và các khoản đầu tư tài chính; chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ cổ phần góp vào các DN khác; thông qua hợp đồng vay và hợp đồng gửi tiền tại tổ chức tín dụng có giá trị từ 50% vốn điều lệ trở xuống...
Nhìn lại chặng đường gần 8 năm xây dựng và phát triển, với nhiệm vụ trọng tâm là mua bán nợ gắn với tái cơ cấu lại DN, DATC đã giúp không ít DN cơ cấu lại tài chính, bảo đảm có vốn tiếp tục hoạt động, đủ điều kiện để chuyển đổi sở hữu, tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược tham gia đầu tư vốn, hỗ trợ kỹ thuật và quản lý giúp nhiều DN khôi phục lại hoạt động sản xuất - kinh doanh từ bờ vực phá sản, giải thể.
Với chức năng giúp DN lành mạnh hoá tài chính để đủ điều kiện chuyển đổi thành công ty cổ phần, Công ty mua bán nợ và tài sản tồn đọng của DN (DATC) đã làm hồi sinh không ít DN đứng bên bờ vực phá sản. Đến hết năm 2010, DATC đã cơ bản hoàn thành việc tiếp nhận và xử lý nợ và tài sản loại trừ khỏi giá trị DN khi cổ phần hóa DN 100% vốn nhà nước, đã giải phóng mặt bằng, kho tàng, tạo điều kiện cho các DN cổ phần phát triển và tận thu cho NSNN. Lũy kế từ 2007 (là năm bắt đầu tái cơ cấu DN đầu tiên bằng phương thức này) đến năm 2010, chỉ trong 3 năm, thông qua hoạt động mua bán nợ, tiến hành xử lý tài chính, chuyển nợ thành vốn góp cổ phần, DATC đã triển khai thực hiện 62 phương án mua nợ và tài sản để tái cơ cấu DN, trong đó đã hoàn thành tái cơ cấu được 37 DN. Trong số 37 DN này có tới 14 DN 100% vốn nhà nước, kinh doanh thua lỗ, âm vốn chủ sở hữu, không đủ điều kiện để cổ phần hóa, được DATC xử lý tài chính nên đã đủ điều kiện chuyển đổi thành công ty cổ phần…Nhờ hoạt động hiệu quả,trong 3 năm (2008 - 2010), tổng doanh thu của DATC đều hoàn thành vượt mức chỉ tiêu kế hoạch. Cụ thể, năm 2008 là 555 tỷ đồng, đạt 111% so với kế hoạch; năm 2009 là 523 tỷ đồng, đạt 104% so với kế hoạch; năm 2010 là 580 tỷ đồng, đạt 111,6% so với kế hoạch. Lợi nhuận trước thuế của DATC cũng tăng mạnh, cụ thể năm 2008 là 158 tỷ đồng, đạt 155% so với kế hoạch; năm 2009 là 169 tỷ đồng, đạt 166% so với kế hoạch; năm 2010 đạt 175 tỷ đồng, đạt 117% so với kế hoạch.
Chỉ tính riêng trong quý I/2011 vượt qua vô vàn khó khăn thách thức đặt ra trong thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế, DATC vẫn vừng vàng vượt qua “sóng gió” khi đạt tổng doanh thu 38,935 tỷ đồng, tăng 50,7% so với cùng kỳ năm 2010. Trong đó, doanh thu từ hoạt động mua bán nợ là 16.1267 tỷ đồng, doanh thu từ xử lý tài sản, thu hồi nợ loại trừ đã tiếp nhận đạt 0,7 tỷ đồng, từ hoạt động tài chính là 22,7 tỷ đồng.
Đến nay đa phần các DN được DATC tái cấu trúc lại đã có nhiều chuyển biến tích cực, hoạt động sản xuất kinh doanh được khôi phục, mở rộng phát triển khá tốt. Nhiều DN đã trả được các khoản nợ cũ, nợ đọng thuế, nợ bảo hiểm xã hội, công đoàn; đời sống người lao động trực tiếp tại các DN được nâng cao rõ rệt.
Bởi vậy, việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 79/2011/TT-BTC thay thế Thông tư 33/2010/TT-BTC Ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty TNHH một thành viên Mua bán nợ Việt Nam là tiền đề để DATC bước vào một giai đoạn mới. Khi Điều lệ tổ chức và hoạt động đã thông thoáng hơn, dưới sự chèo lái của những nhà quản lý giàu kinh nghiệm, nhất định DATC sẽ vươn tới những thành công lớn hơn trong tương lai, khẳng định sự đúng đắn của mô hình mới trong nền kinh tế đất nước.