Nếu hoạt động tiếp nhận và xử lý theo chỉ định đã cho ra đời một thương hiệu tài chính mới là DATC thì lĩnh vực kinh doanh tự chủ mua bán xử lý nợ, nhằm tái cơ cấu chuyển đổi và hỗ trợ DN trong thời gian qua đã định nợ, nhằm tái cơ cấu chuyển đổi và hỗ trợ DN trong thời gian qua đã định vị tương đối rõ nét một chiến lược kinh doanh mới với hình ảnh của một “bà đỡ” tin cậy cho DN. Bời vậy, tên gọi DATC không đơn thuần chỉ là một DNNN hoạt động kinh doanh trong ngành nghề xử lý nợ, mà đã trở thành một thương hiệu với vai trò bảo trợ cho các DN gặp khó về tài chính.
Trong quá trình phát triển của mỗi doanh nghiệp hay tổ chức, người ta thường cố gắng tiến hành một chiến lược hoạt động kinh doanh nhằm xác lập và định vị được các sản phẩm dịch vụ là những giá trị gốc của tổ chức. Giá trị đó thường hay được gọi và gắn liền với thương hiệu (brand) của tổ chức hay tên gọi của các sản phẩm dịch vụ chủ yếu. Do vậy, thương hiệu luôn được các nhà quản trị cao cấp trong tổ chức dày công nghiên cứu tìm tòi, xây dựng phát triển và củng cố bảo vệ trong suốt quá trình phát triển của mỗi tổ chức. Đồng thời, thương hiệu là một chỉ tiêu cốt lõi để xây dựng giá trị doanh nghiệp. Trong đó, theo phần lớn các nhà kinh tế, giá trị của doanh nghiệp là tổng số vốn đầu tư vào doanh nghiệp và giá trị của yếu tố tổ chức.
Thương hiệu mới DATC - người bạn tin cậy của doanh nghiệp!
Xuất phát từ chủ trương của Đảng và Nhà nước đẩy mạnh quá trình sắp xếp và đổi mới toàn diện khối DNNN để chuẩn bị tốt cho việc gia nhập WTO, vào cuối năm 2003 và đầu năm 2004, Công ty Mua bán nợ và tài sản với tên gọi DATC đã được Chính phủ cho ra đời với nhiệm vụ gỡ rối cho các cơ quan quản lý Nhà nước trong vấn đề giải quyết nợ và tài sản tồn đọng tại các doanh nghiệp - lúc đó chính là các trở ngại cơ bản của công cuộc sắp xếp đổi mới và cải cách hệ thống DNNN.
Bước đầu hoạt động của DATC tập trung lớn vào khâu tiếp nhận và xử lý các khoản nợ và tài sản được loại trừ khỏi giá trị doanh nghiệp chuyển đổi nhằm tận thu hồi vốn của Nhà nước tại các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Công ty cũng từng bước tiến hành thêm một số nghiệp vụ xử lý nợ và tài sản tồn đọng theo chỉ định của Nhà nước tại các doanh nghiệp và ngân hàng thương mại để làm vốn cho quá trình kinh doanh nợ và tài sản còn rất mới mẻ và lạ lẫm trên thị trường. Chính từ một vài hoạt động nghiệp vụ kinh doanh đơn giản như mua nợ và tài sản để đòi nợ hoặc khai thác và bán tài sản này mà thương hiệu DATC đã chính thức được thị trường DNNN chuyển đổi biết đến trong giai đoạn 2003-2005. Tuy còn một số hạn chế về hình ảnh vì bị coi là một "công ty tiền gửi", nhưng nó đã cho thấy những tác động đúng hướng và hữu hiệu của Nhà nước vào doanh nghiệp để nhằm giải quyết hết các tồn tại về công nợ khó đòi, hay các tài sản đã loại ra khỏi quá trình sản xuất của các doanh nghiệp. Với mô hình tác động theo cơ chế thị trường giữa các doanh nghiệp, hạn chế dần sự tác động kiểu hành chính mệnh lệnh của các cơ quan quản lý Nhà nước vào doanh nghiệp.
Kể từ năm 2006 đến nay, hoạt động chính của DATC lại chuyển hướng tập trung mạnh mẽ vào khâu kinh doanh tự chủ thông qua việc mua nợ và tài sản để xử lý làm lành mạnh toàn bộ tình hình tài chính doanh nghiệp; đồng thời trực tiếp tái cơ cấu và cấu trúc lại mọi hoạt động để chuyển đổi sở hữu cho các DNNN gặp nhiều khó khăn chưa sắp xếp được theo phương án đã được duyệt. Chính nhờ đó mà các DNNN, trong đó có cả các đơn vị anh hùng thời kỳ đổi mới như Công ty Vật liệu Xây dựng Cần thơ SADICO, Mía đường Sơn La, Đường Kon Tum, Procimex Việt Nam, Hữu Nghị Đà Nẵng...v.v đã giải quyết được rốt ráo mọi tồn tại vướng mắc về nợ và tài sản để chuyển đổi được thành các công ty cổ phần, đa dạng sở hữu bởi các cổ đông và hoạt động ngày một hiệu quả hơn. Sắp tới, cổ phiếu của một số đơn vị hoạt động ngày càng hiệu quả này sẽ được niêm yết trên các thị trường chứng khoán của Việt Nam.
Có thể nói không ngoa rằng, nếu hoạt động tiếp nhận xử lý nợ tài sản loại trừ và mua bán xử lý nợ theo chỉ định đã cho ra đời một thương hiệu tài chính mới là DATC; thì hoạt động kinh doanh tự chủ mua bán xử lý nợ để tái cơ cấu chuyển đổi và hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian qua đã định vị tương đối rõ nét về một chiến lược kinh doanh mới với hình ảnh của một "bà đỡ" và "người bạn tin cậy của doanh nghiệp" gắn liền trong vai trò, sứ mệnh và các giá trị cốt lõi về DATC. Chính vì thế, tên gọi Công ty Mua bán nợ không còn đơn thuần chỉ là một DNNN hoạt động kinh doanh trong ngành nghề đặc biệt xử lý nợ, mà đã trở thành một thương hiệu tài chính khá mạnh, mà DATC - là người bảo trợ cho nhiều doanh nghiệp gặp khó về tài chính.
DATC đã trở thành một thương hiệu với vai trò bảo trợ cho các DN gặp khó về tài chính
Ra đời với nhiệm vụ giúp Nhà nước giải quyết triệt để các tồn tại vướng mắc về nợ và tài sản tồn đọng tại các doanh nghiệp. Cho đến nay, Công ty Mua bán nợ đã tiếp nhận 2.844 tỷ đồng nợ và tài sản tồn đọng trên sổ sách để xử lý cho 2.239 doanh nghiệp, xử lý tận thu về cho Nhà nước gần 377 tỷ đồng tại 1.498 doanh nghiệp, đạt tỷ lệ tận thu hồi vốn hơn 13% giá trị sổ sách và trực tiếp giúp 67% DNNN đã chuyển đổi. Trong hoạt động mua bán nợ, DATC đã và đang hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp cho gần 70 doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế đang gặp khó khăn vướng mắc trong chuyển đổi sở hữu hoặc hoạt động. Đã trực tiếp xử lý nợ và giúp chuyển đổi hoạt động được 14 doanh nghiệp trong đó có: 10 DNNN thua lỗ, âm vốn chủ sở hữu, không đủ điều kiện cổ phần hoá và bế tắc trong chuyển đổi; 4 DNNN đã chuyển đổi sang công ty cổ phần nhưng hoạt động kém hiệu quả. Đang tiếp tục xem xét để xử lý nợ và hỗ trợ tài chính cho gần 50 doanh nghiệp khác gồm chủ yếu là các DNNN khó khăn, hoạt động chưa có hiệu quả. Nhìn chung, các doanh nghiệp được xử lý và hỗ trợ về tài chính đều chuyển biến tích cực, một số đã hoạt động thực sự hiệu quả, trả hết nợ và gia tăng tốt giá trị cổ phiếu để chuẩn bị niêm yết trên thị trường. Bằng việc ký biên bản hợp tác toàn diện với Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội vào ngày 16/6/2009, DATC đã trở thành nguồn cung thêm hàng hoá mới cho HASTC và các nhà đầu tư.
Suy yếu một thương hiệu của thị trường?
Mặc dù đã thể hiện được phần nào đó vai trò tích cực trong quá trình cải cách lại DNNN của hơn 5 năm vừa qua, như đã làm hồi sinh lại nhiều DNNN gặp khó về tài chính và hoạt động kém hiệu quả. Bên cạnh đó, trong hoạt động kinh doanh hàng năm tại chính DATC đều có lãi với tỷ suất sinh lời từ 10% đến 20%, nhưng so với yêu cầu đặt ra từ thị trường, DATC vẫn chưa thể hiện hết quy mô và tác dụng của một DNNN hạng đặc biệt kinh doanh rủi ro về nợ và tài sản tồn đọng. Điều đáng tiếc nhất trong thời gian qua chính là việc buộc phải chững lại của DATC trong các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trên thị trường. Trong khi Đảng và Nhà nước đã có chủ trương đẩy mạnh việc kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ lãi suất, tháo gỡ khó khăn vướng mắc cho doanh nghiệp để giúp duy trì tăng trưởng và chống suy giảm kinh tế do gặp phải khủng hoảng kinh tế thế giới.
Cụ thể, hàng loạt phương án xử lý nợ và tái cấu trúc chuyển đổi doanh nghiệp phải tạm dừng lại kể từ ngày 11/7/2008 do tâm lý e ngại, mất niềm tin và thông tin hạn chế từ trong nội bộ vì sự bất cập về các cơ chế chuyển đổi DNNN bị âm vốn chủ sở hữu. Trong đó, nguyên nhân cơ bản xuất phát bởi việc vướng mắc khi xác định giá trị doanh nghiệp thua lỗ; không có hướng dẫn cụ thể về cơ chế thoả thuận của DATC với các chủ sở hữu theo quy định tại Điều 54 Nghị định 109/2007/NĐ-CP. Đặc biệt, một số biện pháp kỹ thuật của nghiệp vụ hỗ trợ doanh nghiệp mà DATC đã thực hiện bị vô hiệu hoá như cơ chế giảm trừ trách nhiệm trả nợ, cho vay hoặc bảo lãnh vay nợ đối với khách nợ. Chính vì vậy, một loạt tài sản và tình hình tài chính của doanh nghiệp tiếp tục xuống cấp và khó khăn trầm trọng hơn như các trường hợp của Nhà máy gạch granite Long Hầu hay Công ty Kiveco...v.v bởi do thiếu vốn để duy trì và phục hồi hoạt động.
Hệ quả là ngay cả khi Chính phủ đã có chủ trương ưu đãi về lãi suất vay nợ từ các ngân hàng thương mại nhằm kích cầu và hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó trong 6 tháng đầu năm 2009, các doanh nghiệp khó khăn do DATC xử lý tái cơ cấu cũng không tiếp cận được các nguồn tín dụng này để hồi phục lại sản xuất. Bởi do họ chưa cải thiện được tình hình tài chính theo các tiêu chí xếp hạng rất ngặt nghèo của hệ thống ngân hàng thương mại vì DATC đang tái cơ cấu và hỗ trợ dở dang. Trong khi đó, vai trò "bà đỡ" và là người bảo trợ từ DATC lại đang bị ảnh hưởng bởi những vướng mắc từ cơ chế. Thực tế chi thấy, việc chưa có chế tài cụ thrrt cho thấy lĩnh vực này tạo ra những cách hiểu và những ý kiến khác nhau.
Đi tìm nguyên nhân của việc làm lu mờ hình ảnh DATC trong hơn 1 năm trở lại đây, chúng tôi thấy đó chính là các vấn đề quản trị nội bộ trong DNNN như DATC. Trong đó, những bất cập về mặt tổ chức và nhân sự chính là nguyên nhân chủ đạo. Biểu hiện rõ nhất chính là sự thiếu công tâm, công bằng trong cách thức đánh giá và nhận định về hoạt động thị trường của DATC. Đi sâu hơn, đó là các phản ánh thiếu thận trọng và không đủ cơ sở thực tế như: mất vốn, hết vốn mua nợ, tổn thất công sản, mua nợ không theo quy trình quy chế, mua nợ của công ty TNHH hay tư nhân, mua nợ giá cao và không có hồ sơ đàm phán hay chưa xây dựng phương án tốt... Những ý kiến, nhận định thiếu khách quan như vậy làm mờ đi những đóng góp rất hiệu quả của DATC cho quá trình chuyển đổi một số DNNN gặp khó khăn thời gian vừa qua.
Vượt qua khó khăn, nỗ lực để khẳng định mình
Trong kinh doanh, một số doanh nghiệp và cá nhân cho rằng khi thiết lập được một thương hiệu mạnh, họ có thể vô tư can thiệp, mở rộng sản xuất, kinh doanh đa ngành...v.v. Kết quả là ngược lại, nhiều thương hiệu đã lãnh lấy hậu quả nặng nề - hình ảnh công ty bị hoen ố, hoặc mất thương hiệu. Lấy ví dụ ở Mỹ, 7-Up đã phải trả giá bằng một nửa thị phần của họ khi thêm vào những biến thể của thương hiệu như 7-Up Gold. Chính vì thế mà Jack Trout – một chuyên gia marketing đã xác định "Không hề thay đổi, thương hiệu dẫn đầu thị trường là thương hiệu không có dòng sản phẩm mở rộng".
Trên thị trường, với mỗi thương hiệu đã được thừa nhận, giá trị cốt lõi để tạo nên sức mạnh của chúng chính là những sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp đã, đang hoặc sẽ cung ứng để làm thoả mãn tốt nhất nhu cầu trong từng phân khúc thị trường. Ví dụ như Volvo xây dựng thương hiệu của mình quanh tính năng 'an toàn'. Nếu một lúc nào đó họ sản xuất ra một chiếc xe không có những túi hơi an toàn, thì chính họ đã đi ngược lại đặc trưng thương hiệu đã được thiết lập của họ.
Đối với từng doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh nào cũng sẽ có rủi ro và nghề kinh doanh mua bán nợ tồn đọng của DATC lại càng rủi ro hơn vì nó còn mới và quá nhiều bất cập. Tuy nhiên, trong kinh doanh các rủi ro luôn đồng hành cùng lợi nhuận. Nếu rủi ro nhiều thì sẽ được đánh đổi bằng các cơ hội đầu tư để có lợi nhuận lớn. Chính vì vậy, những tác động tích cực của DATC thời gian qua đã cho thấy hướng đi đúng của một tổ chức kinh tế làm kinh doanh những điều rủi ro về nợ tồn đọng của thị trường.
Vượt qua mọi khó khăn và nhiều cản trở trong hơn 1 năm qua, hoạt động của DATC tiếp tục thu được những kết quả rất khả quan. Hết năm 2008, hoạt động kinh doanh có lãi và tăng trưởng 12% so với kế hoạch. Trong 6 tháng đầu năm 2009 đã hoàn thành được gần 50% kế hoạch kinh doanh và khi cơ quan quản lý tháo gỡ hết mọi vướng mắc thì hoạt động của DATC sẽ được đảm bảo tốt hơn trong giai đoạn tới đây. Có được kết quả khả quan này chính là sự đoàn kết nhất trí từ tập thể Ban giám đốc điều hành đến mỗi người lao động. Đó là nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động kinh tế mà DATC đã triển khai.
Theo ông Phạm Thanh Quang, Tổng giám đốc DATC, kiến trúc sư trưởng cho những thành công vượt bậc của đơn vị thời gian qua: "Nghề kinh doanh nợ tồn đọng của DATC còn quá mới và nhiều khó khăn vướng mắc từ cơ chế chính sách vĩ mô, các quy định của nội bộ cũng còn bất cập và chưa đồng bộ, không thể sửa đổi bổ sung trong ngày một ngày hai mà phải tiếp tục chờ để các cơ quan quản lý giải quyết. Do vậy, việc DATC vẫn phải duy trì hoạt động, cố gắng tìm tòi và vận dụng các quy định hiện có để sáng tạo thêm nhiều cách xử lý mới nhưng đúng quy định của pháp luật là rất bức thiết. Quả đúng là nghề này khó thật nhưng không thể không làm cho có hiệu quả. Chính hoạt động của DATC vừa qua đã chứng minh được điều đó".
Đúng như đánh giá và nhận định của ông Quang và đông đảo cán bộ chủ chốt tại đơn vị, hoạt động này khó nhưng có khó mới ló ra cái khôn để từ đó các nhà quản lý mới tìm ra cách giải quyết cho doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp được DATC xử lý triệt để tồn tại tài chính như Công ty CP Sadico Cần Thơ, Mía đường Kon Tum, Procimex Việt Nam, Mía đường Sơn La đã hoạt động rất hiệu quả ngay sau khi chuyển đổi và chính các đơn vị này đã phải đảm nhận thay chức năng "bà đỡ" của DATC để cho doanh nghiệp khác như Mía đường Kiên Giang, Nhôm Cosevco Khánh Hoà vay vốn duy trì hoặc phục hồi lại hoạt động sản xuất trong thời gian qua. Đó chính là hình ảnh và thương hiệu về DATC, nó đã đang và sẽ còn tiếp tục đóng góp nhiều hơn nữa cho quá trình cải cách và đổi mới khối DNNN mà Chính phủ đã chỉ đạo.
Tóm lại, quá trình tạo nên giá trị cho thương hiệu DATC chính là nhờ vào công sức của đông đảo người lao động tại Công ty Mua bán nợ và chiến lược kinh doanh mua bán, xử lý nợ tái cấu trúc chuyển đổi sở hữu cho doanh nghiệp. Một số vướng mắc, trở ngại và vài ba tiếng nói lạc lõng của một vài cá nhân trong thời gian vừa qua không thể làm hoen ố được một thương hiệu tương đối mạnh trên thị trường tài chính và trong phân khúc chuyển đổi sở hữu cho DNNN của DATC. Cho dù, hoạt động này đã và đang gặp nhiều khó khăn, nhưng hy vọng rằng khi mà mọi vướng mắc từ cơ chế chính sách vĩ mô hay quy trình quy chế nội bộ và quy trình quản trị kinh doanh tại DN được cải tiến và điều chỉnh kịp thời theo khuyến nghị của cơ quan chủ quản là Bộ Tài chính thì hoạt động và thương hiệu DATC sẽ ngày càng đóng góp nhiều hơn nữa trên thị trường tài chính và xử lý nợ tồn đọng tại Việt Nam.
Cuối cùng, giá trị và sức mạnh thương hiệu của một tổ chức thường gắn liền với hình ảnh và vai trò thủ lĩnh của người đứng đầu hay người điều hành doanh nghiệp. Giống như "Microsoft và Windows" có Chủ tịch Bill Gates, "DELL" có Chủ tịch kiêm CEO Michael Dell, "Apple" có CEO Steve Jobs, và DATC cũng vậy nếu muốn phát triển để trở thành một thương hiệu thực sự có giá trị. Bởi vì chính họ, các nhà quản trị cấp cao của doanh nghiệp mới quy tụ được sức mạnh thực sự của cả một tổ chức. Sức mạnh đó thường được ví như sức mạnh của một đội quân mà một danh nhân đã từng nói "Tôi chỉ thực sự sợ hãi một đội quân gồm 100 con cừu nhưng có con sư tử đầu đàn, còn hơn một đội quân gồm 100 con sư tử nhưng lại có một con cừu đầu đàn". Chính vì vậy, để cải thiện và nâng cao giá trị và thương hiệu của một doanh nghiệp giống như DATC, người ta không chỉ phải làm gia tăng số vốn đã đầu tư tại doanh nghiệp, mà còn phải cải thiện đồng bộ tất cả các yếu tố về mặt tổ chức./.