Tỷ lệ nợ quá hạn ở Ngân hàng vẫn còn cao. Nhiều DN lâm vào tình trạng tài chính suy yếu, thậm chí nguy cơ phá sản vì nợ xấu. Tỷ lệ giảm nhưng số nợ vẫn tăng
Theo Ngân hàng Nhà nước VN, đến tháng 3/2005 tổng số nợ giữa các doanh nghiệp Nhà nước lên tới 32.000 tỷ đồng. Trong đó tổng dư nợ phải thu là 21.218 tỷ đồng, nợ phải trả là 10.717 tỷ. Tính đến cuối tháng 6/2004 số nợ vốn vay xây dựng cơ bản thuộc 5 ngân hàng thương mại Nhà nước đối với các đơn vị thi công khoảng 24.500 tỷ đồng, trong đó nợ xấu (nợ quá hạn) là 1.344 tỷ đồng.
Trong những năm từ 1999 đến nay, tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ có xu hướng giảm, đó là dấu hiệu tích cực. Song do tổng dư nợ năm sau cũng lớn hơn năm trước, nên mặc dù tỷ lệ có giảm nhưng số nợ quá hạn vẫn tăng.
Nợ xấu tồn đọng đa số tập trung vào các doanh nghiệp Nhà nước. Theo Bộ Tài chính, đến tháng 10/2004, tổng số nợ tồn đọng của riêng khối doanh nghiệp Nhà nước là 28.785 tỷ đồng, tăng hơn 7.000 tỷ đồng so với số liệu tại thời điểm tổng kiểm kê năm 2000. Bên cạnh đó, tỷ lệ nợ quá hạn vẫn dao động ở con số 8% là quá lớn, trong khi ở các nước, con số này luôn được khống chế ở mức dưới 5%.
Trong nhiều trường hợp, vòng xoáy của tổn thất nợ đọng giữa các doanh nghiệp có xu hướng đổ dồn về các ngân hàng thương mại, và sự gia tăng này vẫn đang tiếp diễn. Nhiều DN lâm vào tình trạng suy yếu do vay ngân hàng quá mức trong khi vốn của DN đang bị chiếm dụng, các công trình thi công khác không được thanh toán.
Có nhiều nguyên nhân phát sinh nợ quá hạn. Đó có thể là do năng lực yếu kém của DN đi vay, sự chiếm dụng vốn và rủi ro gián tiếp, thiếu vốn do đầu tư quá dàn trải, do sự biến động và sức ép của thị trường, doanh nghiệp giải thể, bên nợ thua lỗ mất khả năng thanh toán, hoặc chủ doanh nghiệp thi hành án phạt tù...
Nợ xấu đã khiến cho nhiều doanh nghiệp khó khăn trong việc cổ phần hóa, vì để tiến hành cổ phần hóa, DN phải giải quyết xong nợ xấu. Trong trường hợp này, ngành ngân hàng muốn cổ phần hóa sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Công ty mua bán nợ - giải pháp hiệu quả?
Tình trạng nợ khó đòi, nợ dây dưa đã được giới chuyên môn cảnh báo nhiều lần, nhưng hầu như bài toán hóc búa này vẫn chưa có lời giải hữu hiệu.
Năm 2003 Chính phủ cho phép thành lập Công ty mua bán nợ và tài sản tồn đọng của DN, có trụ sở tại Hà Nội. Nhiệm vụ của công ty là mua các khoản nợ và tài sản tồn đọng của các DN, kể cả quyền sử dụng đất mà các DN sử dụng để bảo đảm cho các khoản nợ.
Việc ra đời của Công ty mua bán nợ đã tạo công cụ mới thích hợp với nền kinh tế thị trường, giúp các DN xử lý nợ và tài sản tồn đọng, giúp làm lành mạnh hóa tài chính doanh nghiệp. Nhờ đó thúc đẩy nhanh hơn quá trình sắp xếp, cổ phần hóa DN, thúc đày tiến trình hình thành, phát triển thị trường chứng khoán, thị trường tài sản…
Có thể ghi nhận, việc ra đời công ty này là một giải pháp khá hữu hiệu trong việc giải quyết tình trạng nợ đọng triền miên. Tuy nhiên, theo nhận định của giới kinh doanh và quản lý, chỉ với một đơn vị mua bán nợ như vậy chưa đủ đáp ứng cho tình trạng nợ xấu thành căn bệnh trầm kha lâu nay.