Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của Doanh nghiệp: Giải pháp thị trường thời khủng hoảng
Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp (DATC) là một DNNN hạng đặc biệt thuộc Bộ Tài chính, được thành lập theo Quyết định số 109/2003/QĐ - TTg ngày 5/6/2003 của Thủ tướng Chính phủ với mục tiêu hoạt động là hỗ trợ các DNNN lành mạnh hóa tình hình tài chính doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh; là một công cụ tài chính của Nhà nước để giải quyết những tồn tại về tài chính nhằm thúc đẩy quá trình sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN; thúc đẩy tiến trình hình thành, phát triển và tạo thêm nguồn hàng hóa cho thị trường tài sản và thị trường vốn, đồng thời xây dựng lên một mô hình mẫu và định hướng cho việc hình thành và phát triển một số định chế tài chính trung gian như các công ty mua bán nợ, dịch vụ đòi nợ và các công ty dịch vụ tài chính thuộc các thành phần kinh tế.
Chính thức đi vào hoạt động từ đầu năm 2004 cho đến nay, DATC đã góp phần không nhỏ trong việc hỗ trợ tiến trình cải cách DNNN, hỗ trợ nền kinh tế thông qua xử lý dứt điểm các khoản nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp, giúp các doanh nghiệp giải phóng được lượng vốn chế từ nhiều năm trở lại thành vốn hoạt động, thực hiện tái cấu trúc và vực dậy các doanh nghiệp đang đứng bên bờ vực phá sản. Ghi nhận những thành tích đạt được, Công ty đã vinh dự được tặng thưởng Huân chương Lao động Hạng Ba.
Tính đến nay, DATC đã làm khá tốt việc tiếp nhận và xử lý dứt điểm các khoản nợ và tài sản tồn đọng (TSTĐ) loại trừ ra khỏi giá trị doanh nghiệp khi thực hiện chuyển đổi sở hữu. DATC đã thu về hàng trăm tỷ đồng cho NSNN từ số nợ và TSTĐ tiếp nhận này, chủ yếu đây là các loại tài sản tồn dọng hoặc công nợ phải thu không còn giá trị thu hồi; giúp các doanh nghiệp giải phóng mặt bằng sản xuất, trút bỏ được gánh nặng xử lý tài chính đối với các khoản nợ và TSTĐ đã đầu tư không hiệu quả, để tập trung ổn định và phát triển trong một mô hình quản lý kinh doanh mới, đa dạng hóa hình thức sở hữu với sự tham gia của tất cả các thành phần kinh tế trong hoạt động của doanh nghiệp.
Năm 2009, Công ty tiếp tục chủ động, tích cực trong tiếp nhận, xử lý các khoản nợ và tài sản loại trừ nhằm tận thu vốn cho Nhà nước khi CPH doanh nghiệp. Khẩn trương hoàn thành việc tái cơ cấu các doanh nghiệp đã được Công ty mua nợ, nhằm nhanh chóng huy động các nguồn lực trong các thành phần kinh tế tham gia tháo gỡ khó khăn đê sớm ổn định và phát triển sản xuất ở các doanh nghiệp khách nợ, tạo việc làm ổn định, góp phần vào công tác đảm bảo an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo.
Tác động từ khủng hoảng kinh tế thế giới, tăng trưởng kinh tế trong nước giảm từ 8,5% năm 2007 xuống 6,2% năm 2008 và năm 2009 dự báo chỉ đạt khoảng 5%. Lạm phát vẫn rình rập, các thị trường chứng khoán, bất động sản chưa thể phục hồi, thị phần xuất khẩu của Việt Nam thu hẹp, nhập siêu tăng dẫn đến thâm hụt thương mại tăng cao. Nhiều doanh nghiệp trong nước hiện vẫn còn gặp khó khăn, hàng hóa tồn đọng, một số doanh nghiệp phải dừng sản xuất...
Tình trạng trên kéo theo nợ xấu tại các ngân hàng tăng cao. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, năm 2007 nợ xấu ước khoảng 35.000 tỷ đồng, năm 2008 nợ xấu tiếp tục tăng. Nhiều nhà quản lý cho rằng, một lượng vốn lớn của xã hội đang nằm "chết" trong các khoản nợ và tài sản tồn đọng tại các doanh nghiệp, nhiêu doanh nghiệp có nợ xấu càng khó khăn khi các nguồn huy động vốn phục vụ sản xuất kinh doanh bị ngưng trệ. Hiện nay, các doanh nghiệp đang rất cần chính sách hỗ trợ nhanh, đủ mạnh từ Chính phủ và các Bộ, ngành nhằm giúp các doanh nghiệp có các giải pháp tài chính xử lý nợ để có thể trụ được trước áp lực khủng hoảng.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã phải ngừng sản xuất hoặc phá sản đã "góp phần" làm tăng tỷ lệ thất nghiệp trong nước. Theo Bộ Lao động Thương Binh – Xã hội 3 tháng đầu năm 2009 có khoảng 100.000 người lao động bị mất việc làm và dự báo đến cuối năm 2009 con số này có thể tăng đến 400.000 người. Dư luận cho rằng kinh tế trong nước càng kéo dài thời gian phục hồi sẽ càng tạo áp lực lớn về vấn đề an sinh xã hội của Việt Nam trong những năm tiếp theo. Từ nửa cuối năm 2008 đến hết tháng 4/2009, với mục tiêu kiềm chế lạm phát và kích thích tăng trưởng kinh tế, Chính phủ đã đưa ra một số chính sách như nới lỏng tín dụng, hỗ trợ gói kích cầu 6 tỷ USD, trong đó 1 tỷ USD dành riêng cho hỗ trợ lãi suất 4% cho các doanh nghiệp nhằm thúc đẩy sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, đảm bảo an sinh xã hội, theo đó có thể duy trì tăng trưởng kinh tế 6,5% trong năm 2009.
Tuy nhiên, bên cạnh những biểu hiện tích cực như lạm phát từng bước được kiềm chế, giá cả các mặt hàng trên thị trường tương đối ổn định, đặc biệt dấu hiệu giảm phát bước đầu được cải thiện... thì nhiều ý kiến từ giới doanh nghiêp vẫn phản ánh sự khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ của Chính phủ khi các Ngân hàng đưa ra nhiều lý do như sợ doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích, dùng nguồn vay hỗ trợ lãi suất để đáo nợ. Nỗi lo trên đây của các Ngân hàng trước trách nhiệm bảo toàn nguồn vốn hiện nay đồng nghĩa với hiệu quả hạn chế từ các gói kích cầu hỗ trợ sản xuất và xuất khẩu cho các doanh nghiệp khi nguồn vốn trên chua thể khai thông đúng với bản chất từ chủ trương của Chính phủ đề ra.
Trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với nhiều thách thức khó khăn, Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp (DATC) đang thực hiện tích cực và có hiệu quả từ chức năng nhiệm vụ mua bán, xử lý nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp. Quá trình này nhằm hỗ trợ cho quá trình sắp xếp, chuyển đổi, cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, trong việc phối hợp cùng các Bộ, ngành, địa phương thực hiện chỉ đạo của Chính phủ trong việc kiềm chế lạm phát và kích thích tăng trưởng kinh tế.
Tính đến cuối năm 2008, DATC đã thực hiện mua nợ từ các ngân hàng thương mại nhà nước và các chủ nợ khác khoảng gần 6.000 tỷ đồng; trong đó mua theo chỉ định của Chính phủ là 366 tỷ đồng, phần còn lại mua theo cơ chế thị trường dưới hình thức thỏa thuận đã giúp các ngân hàng thương mại xử lý nhanh hàng ngàn tỷ đồng nợ xấu, nợ tồn đọng, đồng thời giúp các doanh nghiệp khách nợ vượt qua khó khăn để tồn tại và phát triển. Theo số liệu thống kê, DATC đã xây dựng phương án tái cơ cấu cho gần 100 doanh nghiệp thuộc nhiều thành phần, nhiều lĩnh vực tại các Bộ, ngành và địa phương, trong đó có gần 30 DN khác đã cổ phần hóa nhưng hoạt động kém hiệu quả do vấn đề tài chính trước cổ phần hóa không được xử lý triệt để.
Tại thời điểm hiện nay, việc DATC tập trung xử lý nợ cho các doanh nghiệp ngành nông nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp xây dựng giao thông, công nghiệp, thủy lợi. Số liệu thống kê cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp sau khi có sự tham gia của DATC, đều đạt hiệu quả tích cực, điển hình như: Công ty Cổ phần Mía đường Sơn La đạt lợi nhuận gần 10 tỷ đồng năm 2008, giải quyết việc làm ổn định cho 330 lao động và hàng ngàn hộ nông dân trồng mía là đồng bào lao động thiểu số, đóng góp ngân sách 9 tỷ đồng; Công ty CP chế biến thủy sản Đà Nẵng ngay sau khi chuyển đổi năm 2008, đã có lãi 11 tỷ đồng, tạo thu nhập cho hơn 300 lao động, nộp ngân sách hàng chục tỷ đồng...
Tính đến cuối năm 2008, DATC tiếp tục nhận nợ và tài sản tồn đọng loại trừ khỏi giá trị doanh nghiệp của 2.215 doanh nghiệp, với tổng giá trị trên sổ sách là 2.802 tỷ đồng, thu nộp ngân sách cho Nhà nước 347 tỷ đồng. Với phương chấm phát sinh đến đâu tiếp nhận đến đó, chủ động tích cực trong công tác tiếp nhận, xử lý nợ loại trừ một cách khoa học, chặt chẽ, hiệu quả, DATC đã xử lý dứt điểm các tồn đọng trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp.
Hiện nay, DATC đã kiến nghị Bộ Tài chính hướng dẫn về cơ chế hỗ trợ cho vay, bảo lãnh, xóa nợ nhằm giúp doanh nghiệp có điều kiện phục hồi sản xuất kinh doanh sau một thời gian dàu đã ngừng sản xuất hoặc đình trệ. Mặt khác, DATC cũng đang nghiên cứu dự thảo trình Bộ Tài chính, Thủ tướng Chính phủ việc áp dụng Điều 2 Quyết định số 131/QĐ - TTg ngày 23/1/2009 và Điều 2 Quyết định số 443/QĐ - TTg ngày 4/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ lãi suất đối với các doanh nghiệp là khách nợ của DATC và các khoản cho vay từ năm 2009, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hưởng lãi suất thấp, giảm chi phí để nâng cao năng lực cạnh tranh, mục đích là thực hiện kịp thời, linh hoạt chỉ đạo của Chính phủ đối với gói kích cầu 1 tỷ USD về hỗ trợ lãi suất vay doanh nghiệp.