Theo nhận định của nhiều chuyên gia, những tồn tại về tài chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp nhà nước (DNNN) khó có thể cổ phần hóa (CPH) từ nay đến 1/7/2010. Do vậy, trong bối cảnh hiện nay hoạt động mua bán nợ không chỉ góp phần lành mạnh hóa tài chính cho doanh nghiệp mà còn tạo thêm một nguồn lực vốn hỗ trợ tái cấu trúc.
Ông Phạm Mạnh Thường, Phó Tổng Giám đốc Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp (DATC) cho biết, trong số hơn 1.200 DNNN còn lại phải chuyển đổi mô hình từ nay cho đến thời điểm 1/7/2010, thì sẽ có nhiều tổng công ty không thể CPH do còn nhiều đơn vị thành viên chưa CPH vì những tồn tại tài chính. Do kinh doanh thua lỗ dẫn đến mất hết vốn Nhà nước, nợ xấu ngân hàng nhiều năm không trả được, nhiều tài sản tồn đọng (TSTĐ) không xử lý được... làm nhiều DNNN không xác định được giá trị DN hoặc nếu xác định được giá trị DN thì cũng không còn vốn Nhà nước để CPH. Việc không xử lý tài chính triệt để không chỉ gây khó khăn cho các DNNN chưa CPH mà còn gây khó cho cả các DN đã CPH.
DATC đã trực tiếp thay mặt Nhà nước xử lý dứt điểm các tồn tại về nợ và tài chính, giúp DN đủ điều kiện chuyển đổi thành CTCP theo đúng quy định hiện hành của Nhà nước và thông lệ quốc tế. Không chỉ tham gia tái cơ cấu lại tình hình tài chính, cơ cấu lại tài sản, vốn và nợ. DATC còn tham gia tái cấu trúc lại bộ máy quản lý DN, định hình lại rõ quy trình sản xuất, ổn định lại vùng nguyên liệu, duy trì, phát triển các yếu tố đầu vào, đầu ra và cả tâm lý cho người lao động... Nhờ trợ lực của DATC, các DN được tái cơ cấu đã có những chuyển biến tích cực ngay trong giai đoạn đầu hoạt động. Không những ổn định, phát triển được sản xuất mà nhiều DN đã có lợi nhuận khá cao, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động, đóng góp thuế cho ngân sách địa phương, hoàn trả các khoản nợ đọng trước đây.
Điển hình như CTCP Sadico Cần Thơ. Sau nhiều năm không CPH được do vốn bị âm, Sadico Cần Thơ đã được DATC xử lý tài chính, thực hiện tái cơ cấu và chuyển đổi sở hữu tháng 6/2007 với mức vốn điều lệ 50 tỷ đồng. Ngay 6 tháng cuối năm đó, DN này đã lãi 9 tỷ đồng, năm 2008 lãi 14,6 tỷ đồng. Mặc dù năm 2009 nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, nhưng 9 tháng đầu năm DN này lãi khoảng 14 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho 355 lao động địa phương.
Hay như CTCP Procimex Việt Nam được tái cơ cấu, chuyển đổi sở hữu tháng 1/2008 với vốn điều lệ 30 tỷ đồng. DN này đã lãi 11 tỷ đồng ngay trong năm đầu tiên chuyển đổi mô hình. 9 tháng đầu năm 2009, DN lãi gần 8 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho 300 lao động và hơn thế DN đã thanh toán toàn bộ nợ gốc cho DATC.
Nhân rộng ra, trong bối cảnh nền kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn, hoạt động mua bán nợ không chỉ giúp các DNNN CPH thành công, mà đối với các DN nếu có các khoản nợ phát sinh mà không có khả năng thanh toán hoặc phải mất thời gian dài mới trả hết nợ thì việc mua bán nợ sẽ giúp DN không chỉ tăng nguồn thu mà còn giảm chi phí sản xuất kinh doanh. Việc các DNNN chuyển đổi mô hình, tái cơ cấu thành công qua hoạt động mua bán nợ cho thấy giải pháp này khả thi và có hiệu quả phù hợp với chủ trương CPH của Nhà nước.
Tuy nhiên, đây là lĩnh vực còn mới nên hành lang pháp lý cho hoạt động này vừa thiếu vừa yếu. Ví như việc mua bán nợ theo cơ chế thỏa thuận nên mất nhiều thời gian cho việc đàm phán và để đủ điều kiện xử lý tài chính thực hiện chuyển đổi DN, Công ty phải đàm phán cùng lúc với nhiều chủ nợ khác nhau. Trong khi Nhà nước lại không có quy định buộc ngân hàng phải bán nợ để hỗ trợ chuyển đổi DN nên có nhiều phương án phải phụ thuộc vào việc bán nợ của một ngân hàng, kể cả khi đã hoàn tất đàm phán mua nợ với các chủ nợ khác. Ngoài ra, hiện vẫn chưa có quy định cụ thể về tái cơ cấu các DNNN không đủ điều kiện nên việc triển khai mang tính vận dụng các quy định đã có của Nhà nước. Đặc biệt các cơ chế hỗ trợ tài chính từ Nhà nước, DATC và từ các ngân hàng.... là hết sức cần thiết, nên rất cần có những quy định cụ thể rõ ràng để thực hiện.
Vì vậy, để có thể trở thành công cụ đắc lực của Chính phủ trong xử lý tồn tại tài chính thúc đẩy chuyển đổi sở hữu các DNNN, ông Thường nhấn mạnh cần có những quy định pháp lý đủ mạnh để DATC hoạt động phát huy hiệu quả. Việc ban hành một Nghị định của Chính phủ về việc tái cơ cấu DN thông qua hoạt động mua bán nợ được nhiều chuyên gia đề cập tới.
Nguồn: THEO THỜI BÁO NGÂN HÀNG SỐ 163 NGÀY 12/10/2009