Với tổng giá trị nợ xấu trên thị trường rất lớn, từ 85.000 tỉ đồng (theo công bố của Ngân hàng Nhà nước) và có thể lên đến 300.000 tỉ đồng (theo ước tính của Fitch Rating), đây chính là điều kiện cần cho thị trường mua bán nợ xấu phát triển ở Việt Nam. Thế nhưng...
Với tổng giá trị nợ xấu trên thị trường rất lớn, từ 85.000 tỉ đồng (theo công bố của Ngân hàng Nhà nước) và có thể lên đến 300.000 tỉ đồng (theo ước tính của Fitch Rating), đây chính là điều kiện cần cho thị trường mua bán nợ xấu phát triển ở Việt Nam. Thế nhưng...
Hoạt động mua bán nợ xấu nói chung có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của hệ thống ngân hàng và tổng thể nền kinh tế. Mua bán nợ xấu sẽ nhanh chóng làm giảm tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng, cải thiện thanh khoản, qua đó góp phần củng cố sự an toàn đối với từng tổ chức tín dụng (TCTD) cũng như toàn hệ thống. Đồng thời, mua bán nợ xấu cũng chuyển các khoản nợ này đến các nhà xử lý nợ xấu chuyên nghiệp, các nhà đầu tư mạo hiểm, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có nợ xấu có cơ hội phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh hay ít nhất giúp các tài sản nằm ở những khoản nợ xấu nhanh chóng được giải phóng và đưa vào sử dụng từ đó giúp cải thiện hiệu quả nền kinh tế.
Theo con số do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố, dư nợ hệ thống ngân hàng vào khoảng 2,5 triệu tỉ đồng, trong đó nợ xấu chiếm 3,39% (tức khoảng 85.000 tỷ đồng) tăng mạnh so với mức 2,19 % của năm 2010. Riêng nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) lên đến 50%. Con số công bố là vậy nhưng mới đây ông Trần Minh Tuấn, Phó Thống đốc NHNN thừa nhận, con số này chưa phản ánh đúng thực chất rủi ro tín dụng của các ngân hàng do tiêu chuẩn phân loại nợ hiện nay còn bất cập và các tổ chức tín dụng thường không phân loại đúng theo quy định.
Trong khi đó, nếu phân loại nợ theo chuẩn mực quốc tế, Fitch Rating cho rằng tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng Việt Nam là 13% tổng dư nợ. Đây là tỷ lệ rất cao, vượt xa so với ngưỡng an toàn 5%.
Với tổng giá trị nợ xấu trên thị trường rất lớn, từ 85.000 tỉ đồng (theo công bố từ NHNN) và có thể lên đến 300.000 tỉ đồng (theo ước tính của Fitch Rating), đây chính là điều kiện cần cho thị trường mua bán nợ xấu phát triển ở Việt Nam.
Vì sao tiềm năng chưa thành cơ hội?
Mặc dù tiềm năng như vậy nhưng để biến tiềm năng thành cơ hội thực sự cho thị trường mua bán nợ xấu phát triển lại là vấn đề không dễ dàng. Điều này thể hiện ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, khuôn khổ pháp lý và trình tự thủ tục mua bán và xử lý nợ xấu chưa hoàn thiện. Hiện nay, các hoạt động mua bán nợ chủ yếu chịu sự điều chỉnh của Quyết định 59/2006/QĐ-NHNN về quy chế mua, bán nợ của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, Quy chế này vẫn chỉ giới hạn ở quy định mang tính quy trình đối với hoạt động mua bán nợ mà thiếu đi những yêu cầu có tính bắt buộc bán nợ ở các TCTD nếu nợ xấu vượt quá tỷ lệ nhất định hoặc kéo dài quá thời hạn cho phép mà không được xử lý, gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Chính việc thiếu những quy định như vậy cũng như trình tự thủ tục xử lý nợ xấu rất khó khăn từ việc lập hồ sơ, khởi kiện đến khi thi hành án kéo dài, phức tạp đã làm cho những công ty mua bán nợ chuyên nghiệp nản lòng khi tham gia thị trường.
Thứ hai, đó là sự thiếu minh bạch về xử lý nợ xấu. Các TCTD ở Việt Nam không chỉ thiếu minh bạch về tỷ lệ nợ xấu mà hồ sơ pháp lý các khoản nợ xấu trong nhiều trường hợp cũng không minh bạch và thiếu chặt chẽ khiến cho việc mua bán những khoản nợ này gặp rất nhiều khó khăn và thậm chí là không thể mua bán.
Thứ ba, việc thiếu các tổ chức trung gian, các tổ chức định giá nợ xấu chuyên nghiệp đã làm cho “khoảng cách” giữa người mua và người bán nợ rất khó được rút ngắn. Đối với người mua, giá trị các khoản nợ xấu thường phải được chiết khấu với một tỷ lệ rất cao (trên 50%), trong khi người bán định giá các khoản nợ này lên đến 60 - 70%, thậm chí gần 100% giá trị khoản nợ. Nếu không có các tổ chức trung gian, tổ chức định giá chuyên nghiệp đưa ra mức giá tham khảo hợp lý cũng như các điều kiện mua bán khác thì khoảng cách “mênh mông” giữa bên mua và bên bán nợ xấu rất khó được rút ngắn để tiến tới thực hiện mua bán nợ.
Những khó khăn trên đã làm cho người bán chần chừ trong khi người mua chưa sẵn sàng do những rủi ro về pháp lý cũng như không thống nhất được về giá. Đặc biệt, thị trường mua bán nợ xấu hiện nay rất thiếu người mua nợ xấu chuyên nghiệp. Trên thị trường hiện có Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp (DATC) trực thuộc Bộ Tài chính và khoảng 20 công ty quản lý nợ và khai thác tài sản (AMC) trực thuộc các TCTD là có chức năng mua bán nợ. Tuy nhiên, nếu như phạm vi DATC chủ yếu là mua bán nợ tại các doanh nghiệp nhà nước và hầu hết theo sự chỉ định của chính phủ để xử lý thì các AMC cũng giới hạn tiếp nhận và xử lý nợ xấu cho các ngân hàng mẹ. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp này hầu như không tham gia mua bán nợ trên thị trường và do đó các khoản nợ xấu về bản chất chỉ chạy lòng vòng trong các TCTD hoặc các doanh nghiệp nhà nước chứ không thực sự được đưa ra thị trường.
Nói cách khác, các khoản nợ xấu hầu như chỉ được xử lý “nội bộ” nên hình thức xử lý đơn thuần là thanh lý tài sản để thu hồi nợ với thời gian xử lý kéo dài hơn so với việc chuyển giao nợ xấu cho các công ty mua bán nợ chuyên nghiệp. Đồng thời điều này sẽ làm cho các nhà đầu tư mạo hiểm không tiếp cận được các khoản đầu tư từ mua lại nợ xấu, sau đó áp dụng các biện pháp xử lý tiên tiến, hiệu quả như chuyển nợ thành vốn góp, tái cơ cấu doanh nghiệp.. tại các doanh nghiệp có nợ xấu nhưng cũng có tiềm năng phát triển.
Đâu là giải pháp?
Để thúc đẩy thị trường mua bán nợ xấu phát triển, thiết nghĩ cơ quan quản lý nên thực hiện các biện pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp lý về mua bán, xử lý nợ xấu đồng thời buộc các TCTD phải nhanh chóng áp dụng các tiêu chuẩn phân loại nợ phù hợp với chuẩn mực quốc tế và công khai minh bạch nợ xấu nhằm tạo nguồn cung dồi dào cho thị trường. Bên cạnh đó, cần phải quy định rõ những trường hợp TCTD phải bán nợ xấu (theo thỏa thuận hoặc qua đấu giá) nhằm lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng và giải tỏa tài sản đang nằm chết tại các khoản nợ xấu này.
Thứ hai, ban hành các chính sách ưu đãi nhằm kêu gọi đầu tư vào các công ty mua bán nợ chuyên nghiệp, đặc biệt là đầu tư từ nước ngoài nhằm tận dụng năng lực, phương pháp xử lý nợ tiên tiến cũng như tiềm lực tài chính từ các nhà đầu tư này. Qua đó, giúp hình thành các nhà tạo lập thị trường trên thị trường mua bán nợ để thúc đẩy thị trường phát triển.